ΝομοθεσίαLegislation
Ο νόμος 4830/2021 και η προστασία κάθε ζώουLaw 4830/2021 and the protection of every animal
Οι βασικές διατάξεις για την απαγόρευση της κακοποίησης, τις καταγγελίες, την αφαίρεση ζώων και τις κυρώσεις.The key provisions on the prohibition of abuse, complaints, removal of animals and sanctions.
Στην Ελλάδα το έτος 2021 τέθηκε σε εφαρμογή ο Νόμος 4830/2021, που δημοσιεύθηκε στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβέρνησης, τόμος Α, αριθμός 169, της 18 Σεπτεμβρίου 2021.
Ο νόμος αυτός παρέχει το γενικό πλαίσιο για την προστασία και ευζωία των ζώων συντροφιάς, με έμφαση ιδίως στους σκύλους και τις γάτες.
Ως προς τα ζώα συντροφιάς, ο νόμος 4830/2021 προβλέπει μία σειρά θετικών υποχρεώσεων των κατόχων τους, αλλά και του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Ωστόσο, είναι πολύ ενδιαφέρον ότι περιλαμβάνει διατάξεις οι οποίες παρέχουν προστασία, τουλάχιστον με την έννοια της απαγόρευσης κακοποίησης, σε όλα τα ζώα. Οι διατάξεις αυτές του νόμου 4830/2021 έχουν ευρύ πεδίο εφαρμογής και επιβάλλουν αρνητικές υποχρεώσεις σε όλους: υποχρέωση μη κακοποίησης, με αποδέκτη τους ιδιώτες αλλά και το κράτος και τους κρατικούς φορείς και την τοπική αυτοδιοίκηση, που συνοδεύεται από αυστηρό σύστημα κυρώσεων.
Ορισμοί (άρθρο 2)
Στο άρθρο 2 του νόμου 4830/2021, παρέχονται οι ορισμοί των νομικών όρων που χρησιμοποιούνται για την ερμηνεία και την εφαρμογή του. Έτσι, προβλέπει το άρθρο 2 μεταξύ άλλων ότι :
«Για τους σκοπούς του παρόντος νοούνται:
1. «Ζώο»: κάθε έμβιος οργανισμός, που συναισθάνεται και κινείται σε ξηρά, αέρα και θάλασσα ή οποιοδήποτε άλλο υδατικό οικοσύστημα ή υγροβιότοπο.
2. «Ευζωία»: η καλή φυσική και ψυχική κατάσταση του ζώου σε σχέση με τις συνθήκες στις οποίες διαβιεί και πεθαίνει. Ένα ζώο ζει σε συνθήκες ευζωίας εάν: (α) έχει εξασφαλισμένο άνετο, ασφαλές, υγιεινό και κατάλληλο κατάλυμα, προσαρμοσμένο στον φυσικό τρόπο διαβίωσής του, (β) δεν υποφέρει από καταστάσεις, όπως πόνος, φόβος και αγωνία και (γ) είναι ικανό να εκφράζει συμπεριφορές, οι οποίες είναι σημαντικές για την καλή φυσική και ψυχική του κατάσταση. Οι κανόνες ευζωίας των ζώων διασφαλίζουν τις ακόλουθες αρχές:
i. Ελευθερία από την πείνα και τη δίψα, με πρόσβαση σε τροφή και νερό, κατάλληλα σε ποιότητα και ποσότητα.
ii. Ελευθερία από άσκοπη ταλαιπωρία και καταπόνηση, με ασφαλές και καθαρό κατάλυμα στέγασης και ανάπαυσης, που προστατεύει από αντίξοες καιρικές συνθήκες.
iii. Ελευθερία από πόνο, τραυματισμό και ασθένεια, με κατάλληλη φροντίδα και κτηνιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
iv. Ελευθερία από φόβο και αγωνία, με την κατάλληλη συμπεριφορά και μεταχείριση.
v. Ελευθερία έκφρασης φυσιολογικής συμπεριφοράς, με κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης και κοινωνικοποίησης.3. «Ζώο συντροφιάς»: κάθε ζώο που συντηρείται ή προορίζεται να συντηρηθεί από τον άνθρωπο κυρίως μέσα στην οικία του, για λόγους ζωοφιλίας ή αναφέρεται στον κατάλογο του Παραρτήματος Ι του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/429 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 2016 σχετικά με τις μεταδοτικές νόσους των ζώων και για την τροποποίηση και την κατάργηση ορισμένων πράξεων στον τομέα της υγείας των ζώων (L 84). Αν άρθρα του παρόντος αφορούν συγκεκριμένα ζώα συντροφιάς, όπως σκύλους και γάτες, τότε αυτά αναφέρονται ρητώς. Ζώα συντροφιάς είναι και οι σκύλοι βοήθειας, οι σκύλοι εργασίας, καθώς και τα ζώα θεραπείας. Ως ζώα συντροφιάς δεν μπορούν να συντηρούνται ζώα άγριας πανίδας.
4. «Δεσποζόμενο ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντροφιάς που έχει ιδιοκτήτη. Οι άμεσοι απόγονοι δεσποζόμενου σκύλου ή γάτας νοούνται αυτόματα δεσποζόμενα ζώα με ιδιοκτήτη τον ιδιοκτήτη του θηλυκού γεννήτορα.
5. «Αδέσποτο ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντροφιάς που δεν έχει ιδιοκτήτη.
6. «Ιδιοκτήτης»: το φυσικό πρόσωπο που διατηρεί ζώο συντροφιάς, κυρίως μέσα στην οικία του, και υπό την άμεση επίβλεψη και φροντίδα του. Το πρόσωπο αυτό αναγράφεται και στο έγγραφο ταυτοποίησης του ζώου.
[...]
10. «Μικρό ζώο συντροφιάς»: το ζώο συντροφιάς, το βάρος του οποίου δεν υπερβαίνει τα δέκα (10) κιλά.
11. «Σκύλος βοήθειας»: ο εκπαιδευμένος ή εκπαιδευόμενος σκύλος οδηγός τυφλού και ο σκύλος βοήθειας και προστασίας ατόμων με αναπηρία ή ασθένειες.
12. «Σκύλος εργασίας»: ο σκύλος υπό την ενεργή καθοδήγηση του χειριστή του και με επικουρικό ρόλο στην εκτέλεση των καθηκόντων ή του σκοπού του χειριστή του, ο οποίος χρησιμοποιείται για το κυνήγι (κυνηγετικός), τη φύλαξη ποιμνίων (ποιμενικός), τη φύλαξη χώρων (φύλακας), ο σκύλος έρευνας και διάσωσης, ο σκύλος ανίχνευσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, καθώς και ο σκύλος που χρησιμοποιείται από τις ένοπλες δυνάμεις, τα σώματα ασφαλείας, το Λιμενικό Σώμα - Ελληνική Ακτοφυλακή και τις διωκτικές αρχές της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) και του Υπουργείου Οικονομικών.
13. «Ζώο θεραπείας»: κάθε ζώο που χρησιμοποιείται για θεραπευτικούς σκοπούς προς όφελος ενός ατόμου, ιδίως ενός ατόμου με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένης της φυσικής, αισθητηριακής, ψυχιατρικής, νοητικής ή άλλης μορφής ψυχικής αναπηρίας, έχει λάβει ή λαμβάνει ειδική εκπαίδευση και φέρει τα κατά τον νόμο πιστοποιητικά.
[...]
24. «Μητρώο παραβατών»: το ηλεκτρονικό Μητρώο που τηρείται στην Εισαγγελία Αθηνών, το οποίο ενημερώνεται με μέριμνα των κατά τόπον Εισαγγελέων και στο οποίο καταγράφονται όσοι έχουν τελεσίδικη ποινική καταδίκη για παράβαση των διατάξεων που αφορούν στην εγκατάλειψη και την κακοποίηση ζώων. Το Μητρώο αυτό διαλειτουργεί με το [Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς] και η εγγραφή του παραβάτη σε αυτό αποκλείει τη δυνατότητα καταχώρησής του στο [Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς] ως ιδιοκτήτη ή αναδόχου ζώου ή υπεύθυνου ευζωίας ζώου για λογαριασμό νομικού προσώπου.
[...]
26. «Τσίρκο»: η προσωρινή υπαίθρια εγκατάσταση, η σκηνή ή η τέντα, στην οποία πραγματοποιούνται, με κερδοσκοπικό σκοπό, μουσικοχορευτικές και ακροβατικές παραστάσεις ή άλλου είδους συναφείς εκδηλώσεις για την ψυχαγωγία ανθρώπων.
27. «Θίασος με ποικίλο πρόγραμμα (βαριετέ)»: ομάδα ατόμων, η οποία, σε μόνιμη ή προσωρινή εγκατάσταση, πραγματοποιεί, με κερδοσκοπικό σκοπό και σε εναλλασσόμενη ακολουθία, ψυχαγωγικά προγράμματα, παραστάσεις, διασκεδαστικά μικρά κωμικά θεατρικά δρώμενα, τραγούδια και χορό με ποικίλο περιεχόμενο.
[...]
29. «Προστατευόμενα είδη της άγριας πανίδας»:
α) τα θηλαστικά, τα ερπετά και τα αμφίβια των ειδών του παραρτήματος IV του άρθρου 20 της υπ’ αρ. 33318/3028/11.12.1998 κοινής απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης, Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Γεωργίας, Εμπορικής Ναυτιλίας και Πολιτισμού (Β’ 1289),
β) τα είδη του παραρτήματος Ι που δεν περιλαμβάνονται στα Παραρτήματα ΙΙ/1 και ΙΙ/2 του άρθρου 14 της υπό στοιχεία 37338/1807/Ε.103/1.9.2010 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών, Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας και Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (Β’ 1495),
γ) τα είδη που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της Συμφωνίας για τη διατήρηση των κητωδών του Εύξεινου Πόντου, της Μεσογείου και της παρακείμενης περιοχής του Ατλαντικού, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 5011/2023 (Α’ 9).»
Ζώα σε θεάματα και παραστάσεις (άρθρο 23)
Σύμφωνα με το άρθρο 23 του νόμου 4830/2021 καταρχήν απαγορεύεται η χρήση ζώων (οποιουδήποτε είδους ζώου) σε θεάματα και παραστάσεις. Προβλέπει ειδικότερα η διάταξη αυτή μεταξύ άλλων τα εξής :
«1. Απαγορεύεται η συμμετοχή, με οποιονδήποτε τρόπο και για οποιονδήποτε σκοπό, κάθε ζώου σε πρόγραμμα ή παράσταση που διεξάγεται σε τσίρκο ή από θίασο με ποικίλο πρόγραμμα.
2. Απαγορεύεται η συμμετοχή, με οποιονδήποτε τρόπο και για οποιονδήποτε σκοπό, κάθε ζώου σε κάθε είδους παραστάσεις, μη εξαιρουμένων των εκπαιδευτικών παραστάσεων. Εκδηλώσεις με συμμετοχή ζώων στο πλαίσιο τήρησης λαϊκών ή τοπικών παραδόσεων επιτρέπονται αποκλειστικά, εάν διασφαλίζεται η ευζωία των ζώων και με υποχρεωτική παρουσία κτηνιάτρου καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης. Απαγορεύεται αυστηρά η κακοποίηση και η σφαγή ζώων στο πλαίσιο αυτό. [...]. Εκδήλωση με συμμετοχή ζώου ή ζώων αδειοδοτείται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του δήμου, όπου θα τελεστεί η εκδήλωση. Ο επιβλέπων κτηνίατρος συντάσσει έκθεση προ της εκδήλωσης, η οποία κατατίθεται στο δημοτικό συμβούλιο πριν την έγκριση της εκδήλωσης και η οποία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της απόφασης του δημοτικού συμβουλίου. Ο επιβλέπων κτηνίατρος συντάσσει νέα έκθεση μετά το πέρας της εκδήλωσης, στην οποία επιβεβαιώνει ότι δεν παραβιάστηκε η ευζωία του ζώου ή των ζώων που συμμετείχαν στην εκδήλωση.
[...]
4. Από τις παραστάσεις της παρ. 2 εξαιρούνται: (α) παραστάσεις ιππικής δεξιοτεχνίας και διεξαγωγής αθλημάτων ιππασίας, που περιλαμβάνουν την υπερπήδηση εμποδίων, την ιππική δεξιοτεχνία και το ιππικό τρίαθλο ή (β) εκθέσεις του δεύτερου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 22 ή (γ) περιπτώσεις κινηματογραφικών ταινιών και γενικότερα οπτικοακουστικού υλικού εκπαιδευτικού προσανατολισμού υπό την προϋπόθεση της μη κακοποίησης του ζώου.
5. Απαγορεύονται η εκτροφή, η εκπαίδευση και η συμμετοχή ζώων σε οποιοδήποτε είδος μάχης. Επίσης απαγορεύονται η εκτροφή, η εξαγωγή και η χρησιμοποίηση σκύλων, γατών, ιπποειδών και ειδών νυφίτσας (mustela putorius furo) για παραγωγή γούνας, δέρματος, κρέατος ή για την παρασκευή φαρμακευτικών ή άλλων ουσιών.
6. Αρμόδια αρχή για την εφαρμογή των παρ. 1, 2, 3 και 4 είναι ο Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης που εκδίδει την άδεια λειτουργίας της επιχείρησης ή πραγματοποίησης της εκδήλωσης κατά το άρθρο 81 του ν. 3463/2006 (Α’ 114).
7. Στις περιπτώσεις που για κερδοσκοπικά, ψυχαγωγικά ή καλλιτεχνικά θεάματα, μουσικής ή παραστατικής ή άλλης τέχνης ή άλλες συναφείς καλλιτεχνικές ή ψυχαγωγικές εκδηλώσεις ή προγράμματα από τα αναφερόμενα στις παρ. 1, 2, 3 και 4, απαιτείται η έκδοση άδειας λειτουργίας, ο αιτών την άδεια οφείλει να υποβάλει στην αρμόδια για τη χορήγηση της άδειας αρχή, υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 (Α’ 75) ότι δεν διατηρεί ζώα στις εγκαταστάσεις του με σκοπό τη χρησιμοποίησή τους με οποιονδήποτε τρόπο στο πρόγραμμα ή στην εκδήλωση, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων του άρθρου 16.
8. Η αρμόδια αρχή της παρ. 6 δικαιούται να διενεργήσει επιτόπιο έλεγχο στο σημείο εγκατάστασης της επιχείρησης ή διενέργειας της εκδήλωσης οποιαδήποτε χρονική στιγμή, πριν ή και μετά την έκδοση της άδειας, για να διαπιστώσει αν τηρούνται οι διατάξεις του παρόντος. Κατά τη διάρκεια του ελέγχου, η αρμόδια αρχή μπορεί να ζητήσει τη συνδρομή των αστυνομικών αρχών, εφόσον το κρίνει απαραίτητο. Η επιχείρηση οφείλει να συνδράμει τις αρμόδιες αρχές κατά τη διάρκεια του ελέγχου. Σε περίπτωση παρεμπόδισης του ελέγχου, δεν χορηγείται η άδεια λειτουργίας ή, αν αυτή έχει ήδη χορηγηθεί, ανακαλείται.
9. Η αρχή της παρ. 6 είναι αρμόδια για την παραλαβή και εξέταση καταγγελιών σχετικά με παραβάσεις του παρόντος άρθρου. Σε περίπτωση καταγγελίας, η αρμόδια αρχή υποχρεούται σε άμεσο επιτόπιο έλεγχο το αργότερο εντός της επόμενης εργάσιμης ημέρας από τη λήψη της καταγγελίας.
10. Απαγορεύονται οι κληρώσεις, λοταρίες και διαγωνισμοί με έπαθλο ζώα συντροφιάς.
11. Το παρόν εφαρμόζεται με την επιφύλαξη του άρθρου 22, καθώς και των ειδικών διατάξεων που αφορούν στα άλογα ιπποδρομιών και τις ιπποδρομίες.»
Απαγόρευση κακοποίησης κάθε ζώου (άρθρο 24)
Πολύ σημαντική, και πρωτοποριακή, είναι η διάταξη του άρθρου 24 του νόμου 4830/2021, που απαγορεύει κάθε μορφή κακοποίησης οποιουδήποτε ζώου ανεξαιρέτως.
Η εν λόγω διάταξη προβλέπει μεταξύ άλλων τα εξής :
«1. Με την επιφύλαξη ειδικότερων διατάξεων της ευρωπαϊκής και εθνικής νομοθεσίας, [...] απαγορεύονται:
(α) η κακοποίηση, η κακή και η βάναυση μεταχείριση οποιουδήποτε είδους ζώου, όπως ιδίως ο δραστικός και ο μη ιατρογενής περιορισμός της φυσιολογικής κίνησης, όπως ενδεικτικά η ιπποπέδη, οι μη επιτρεπτές μέθοδοι εκπαίδευσης, η εργασία που δεν προβλέπεται για το είδος του ζώου, η μη σύννομη αναπαραγωγή, ο εκούσιος τραυματισμός με απλή σωματική βλάβη και
(β) ο φόνος και ο βασανισμός των ζώων, με την εσκεμμένη πρόκληση έντονου σωματικού πόνου ή σωματικής εξάντλησης, επικίνδυνης για την υγεία τους, ιδίως με δηλητηρίαση, στραγγαλισμό, απαγχονισμό, πνιγμό/πνιγμονή, πρόκληση εγκαύματος, θερμοπληξία, ηλεκτροπληξία, κρυοπαγήματα, σύνθλιψη, ακρωτηριασμό (μη θεραπευτικό), πυροβολισμό (πρόκληση τραύματος ή θάνατος ζώου), ο εκούσιος τραυματισμός (βαριά, επικίνδυνη σωματική βλάβη), οι κυνομαχίες και κάθε είδους μάχες μεταξύ ζώων, η κτηνοβασία, η σεξουαλική κακοποίηση ζώου με χρήση αντικειμένων για τη σαδιστική ευχαρίστηση του δράστη και η εγκατάλειψη νεογέννητων ζώων. Η στείρωση του ζώου, καθώς και κάθε άλλη κτηνιατρική πράξη με θεραπευτικό σκοπό δεν θεωρούνται ακρωτηριασμός.2. Εξαιρουμένων των περιπτώσεων κινηματογραφικών ταινιών και γενικότερα οπτικοακουστικού υλικού εκπαιδευτικού προσανατολισμού, απαγορεύονται η κατοχή, η πώληση, η εμπορία και η παρουσίαση, καθώς και η διακίνηση, μέσω διαδικτύου, οποιουδήποτε οπτικοακουστικού υλικού, όπως βίντεο ή άλλου είδους κινηματογραφικού ή φωτογραφικού υλικού, στα οποία απεικονίζεται οποιαδήποτε πράξη βίας έναντι ζώου, καθώς και η σεξουαλική συνεύρεση μεταξύ ζώων ή μεταξύ ζώου και ανθρώπου με σκοπό το κέρδος ή τη σεξουαλική ικανοποίηση ατόμων που παρακολουθούν ή συμμετέχουν σε αυτά. Στην ανωτέρω απαγόρευση συμπεριλαμβάνεται και η περίπτωση της μάχης μεταξύ ζώων.
3. Σε περίπτωση τραυματισμού ζώου σε τροχαίο ατύχημα, ο υπαίτιος της πράξης αυτής υποχρεούται να ειδοποιήσει άμεσα τον οικείο δήμο ή την Ελληνική Αστυνομία, προκειμένου να παρασχεθεί στο τραυματισμένο ζώο η απαραίτητη κτηνιατρική φροντίδα από τις αρμόδιες υπηρεσίες του οικείου δήμου.»
Καταγγελίες (άρθρο 25)
Επίσης, ο νόμος 4830/2021 προβλέπει και ένα σύστημα κατάθεσης και διαχείρισης καταγγελιών για κακοποίηση ζώων. Στο άρθρο 25 αυτού, προβλέπει μεταξύ άλλων ότι :
«1. Για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση περιστατικών κακοποίησης δύναται να αναπτυχθεί ψηφιακή εφαρμογή και ιστοσελίδα στη [Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Γ.Γ.Π.Σ.Δ.Δ., https://www.gsis.gr)], για την αναφορά περιστατικών κακοποίησης ζώων, καθώς και κάθε παράβασης του παρόντος.
2. Οι καταγγελίες δύναται να είναι και ανώνυμες. Όταν η καταγγελία είναι ανώνυμη, διερευνάται μόνο εφόσον περιέχει συγκεκριμένα στοιχεία που παρέχουν επαρκή βάση για τη διερεύνησή της.»
Αφαίρεση ζώου και εισαγγελικός έλεγχος (άρθρο 33)
Οι παραπάνω διατάξεις για την απαγόρευση κακοποίησης οποιουδήποτε είδους ζώου συμπληρώνονται με τις πολύ σημαντικές στην πράξη διατάξεις του άρθρου 33 του νόμου 4830/2021, σύμφωνα με τις οποίες :
«1. Με γνώμονα το συμφέρον του ζώου, ο αρμόδιος εισαγγελέας αφαιρεί προσωρινά ή οριστικά το ζώο συντροφιάς ή ζώο άλλης κατηγορίας από την κατοχή του παραβάτη των περ. ε’ και ζ’ της παρ. 1 του άρθρου 9 και του άρθρου 24 και το ζώο παραδίδεται σε καταφύγιο αδέσποτων ζώων. Η διαχείριση και φροντίδα του ζώου, για όσο χρονικό διάστημα αυτό διαμένει σε καταφύγιο αδέσποτων ζώων, γίνεται από τον φορέα του καταφυγίου. Ο εισαγγελέας μπορεί να απαγορεύσει την απόκτηση άλλου ζώου από τον παραβάτη. Ειδικώς για την περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 24, η αφαίρεση είναι οριστική. Ο παραβάτης υποχρεούται να αναλάβει το κόστος που συνδέεται με την αποκατάσταση της υγείας του ζώου, την κτηνιατρική φροντίδα και τη διαβίωσή του, όπως προκύπτει από παραστατικά και βεβαιώνεται από τον οικείο δήμο. Προσωρινή αφαίρεση ζώου συντροφιάς μπορούν να αποφασίσουν σε εξαιρετικές καταστάσεις και τα όργανα ελέγχου και βεβαίωσης παραβάσεων της παρ. 6 του άρθρου 3.
2. Με την επιφύλαξη αυστηρότερων διατάξεων, ο αρμόδιος εισαγγελέας, όταν επιλαμβάνεται δημοσιεύματος ή καταγγελίας, μπορεί, με επιτόπια αυτοψία και συνδρομή κτηνιάτρου της οικείας περιφέρειας, να διαπιστώσει τις συνθήκες που επικρατούν σε οποιοδήποτε καταφύγιο αδέσποτων ζώων συντροφιάς, ενδιαίτημα ή εκτροφείο. Αν οι συνθήκες αυτές δεν είναι σύμφωνες με τον παρόντα, καθώς και με τις ειδικές διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία των ανωτέρω δομών, δύναται με προσωρινή διάταξή του, να καθορίσει τα μέτρα που πρέπει να λάβει ο υπεύθυνος λειτουργίας του καταφυγίου, ενδιαιτήματος ή εκτροφείου και το χρονικό διάστημα εντός του οποίου οφείλει να συμμορφωθεί.»
Ποινικές κυρώσεις (άρθρο 34)
Οι υποχρεώσεις και απαγορεύσεις που προβλέπονται από το νόμο 4830/2021 συμπληρώνονται με την πρόβλεψη σοβαρών ποινικών και διοικητικών κυρώσεων.
Έτσι, με το άρθρο 34 προβλέπονται μεταξύ άλλων οι εξής ποινικές κυρώσεις :
«2. Οι παραβάτες της περ. ε’ και του πρώτου εδαφίου της περ. ζ’ της παρ. 1 του άρθρου 9, των περ. γ’ και δ’ της παρ. 10 του άρθρου 8, της παρ. 4 του άρθρου 22, καθώς και της περ. α’ της παρ. 1 του άρθρου 24 τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός (1) έτους και χρηματική ποινή μέχρι τριακόσιες εξήντα (360) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκάστης των οποίων ορίζεται από δέκα (10) έως πενήντα (50) ευρώ. Οι παραβάτες της παρ. 5 του άρθρου 23 και της περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 24 τιμωρούνται με ποινή κάθειρξης μέχρι δέκα (10) έτη και με χρηματική ποινή μέχρι πεντακόσιες (500) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκάστης των οποίων ορίζεται από πενήντα (50) έως εκατό (100) ευρώ.
3. Οι παραβάτες του άρθρου 23, πλην της παρ. 5, τιμωρούνται με φυλάκιση μέχρι δύο (2) έτη και με χρηματική ποινή μέχρι τριακόσιες εξήντα (360) ημερήσιες μονάδες, το ύψος εκάστης των οποίων ορίζεται από δέκα (10) έως πενήντα (50) ευρώ.
[...]
6. Στις περιπτώσεις των παρ. 1 έως 5, η έκθεση βεβαίωσης της παράβασης που συντάσσεται από αρμόδια αρχή διαβιβάζεται εντός δέκα (10) ημερών στον αρμόδιο δήμο για την επιβολή των προβλεπόμενων διοικητικών κυρώσεων και προστίμων.
7. Στις περιπτώσεις εγκλημάτων του παρόντος νόμου, μπορεί να παρίσταται αυτοτελώς και κάθε φιλοζωικό σωματείο ή φιλοζωική οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που δραστηριοποιείται σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο και είναι εγγεγραμμένα στο Μητρώο Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων του [Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς], ανεξάρτητα αν έχει υποστεί περιουσιακή ζημία, προς υποστήριξη της κατηγορίας και μόνο. Η σχετική δήλωση μπορεί να γίνει τόσο κατά την προδικασία όσο και στο ακροατήριο, σύμφωνα με το άρθρο 84 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α’ 96). Κατ’ εξαίρεση, μέχρι τη θέση σε πλήρη λειτουργία του Μητρώου Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων του [Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς] του άρθρου 4 και πάντως για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι (6) μήνες από την έναρξη ισχύος του παρόντος, η δήλωση για την υποστήριξη της κατηγορίας μπορεί να γίνεται από κάθε φιλοζωικό σωματείο ή φιλοζωική οργάνωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που δραστηριοποιείται σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο χωρίς την προϋπόθεση της προηγούμενης εγγραφής τους στο Μητρώο Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς. Η προϋπόθεση του πρώτου εδαφίου περί εγγραφής στο Μητρώο Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς δεν απαιτείται σε σωματεία και οργανώσεις που δεν περιλαμβάνουν στους καταστατικούς σκοπούς τους τη φροντίδα και περισυλλογή αδέσποτων ζώων συντροφιάς.
8. Στην περίπτωση που οι αξιόποινες πράξεις των περ. α) και β) της παρ. 1 του άρθρου 24 τελούνται σε προστατευόμενα είδη της άγριας πανίδας της παρ. 29 του άρθρου 2, επιβάλλονται οι ποινές της παρ. 2.»
Διοικητικές κυρώσεις (άρθρο 35)
Περαιτέρω, με το νόμο 4830/2021 προβλέπονται και σοβαρές διοικητικές κυρώσεις (πρόστιμα) για τους παραβάτες, τα οποία, ενδεικτικά, φθάνουν τις 40.000,00 ευρώ για κάθε ζώο που εκτρέφεται, εκπαιδεύεται ή συμμετέχει σε μάχη (κυνομαχία κ.λπ.), τις 50.000,00 ευρώ για κάθε σκύλο, γάτα, νυφίτσα ή ιπποειδές που εκτρέφεται ή εξάγεται ή χρησιμοποιείται για παραγωγή γούνας, δέρματος, κρέατος ή την παρασκευή φαρμακευτικών ή άλλων ουσιών, και από 5.000,00 ευρώ έως 15.000,00 ευρώ για κάθε ζώο, οποιουδήποτε είδους, που κακοποιείται ή υφίσταται κακή και βάναυση μεταχείριση. Σε περίπτωση φόνου ή σοβαρού βασανισμού ζώου, οποιουδήποτε είδους, προβλέπεται πρόστιμο από 30.000,00 ευρώ έως 50.000,00 ευρώ για κάθε ζώο και για κάθε περιστατικό.
Ο αναλυτικός κατάλογος των εν λόγω διοικητικών κυρώσεων βρίσκεται στο άρθρο 35 του νόμου 4830/2021. Μάλιστα, προβλέπεται ότι σε περίπτωση επανάληψης της παράβασης, τα πρόστιμα διπλασιάζονται κάθε φορά (άρθρο 35 παράγραφος 3 νόμου 4830/2021), καθώς και ότι τα έσοδα από τα πρόστιμα αυτά περιέρχονται στον οικείο δήμο και διατίθενται αποκλειστικά για σκοπούς συνδεόμενους με τον σκοπό του νόμου 4830/2021 (άρθρο 35 παράγραφος 9 νόμου 4830/2021).
Unofficial English translation. Only the Greek text published in the Government Gazette is legally authoritative.
In 2021, Law 4830/2021 entered into force in Greece. It was published in the Government Gazette, Issue A, No. 169, of 18 September 2021.
The law provides the general framework for the protection and welfare of companion animals, with particular emphasis on dogs and cats.
As regards companion animals, Law 4830/2021 lays down a series of positive obligations on their keepers, as well as on the State and local government.
Notably, however, it also contains provisions that protect all animals, at least in the sense of prohibiting abuse. These provisions of Law 4830/2021 have a broad scope and impose negative obligations on everyone: a duty not to abuse, binding private persons as well as the State, state bodies and local government, and backed by a strict system of sanctions.
Definitions (Article 2)
Article 2 of Law 4830/2021 sets out the definitions of the legal terms used for its interpretation and application. Among other things, Article 2 provides :
“For the purposes of this law:
1. ‘Animal’ means every living organism that is sentient and moves on land, in the air or in the sea or in any other aquatic ecosystem or wetland.
2. ‘Welfare’ means the good physical and mental state of the animal in relation to the conditions in which it lives and dies. An animal lives in conditions of welfare if: (a) it is assured comfortable, safe, hygienic and suitable shelter adapted to its natural way of life, (b) it does not suffer from states such as pain, fear and distress, and (c) it is able to express behaviours that are important for its good physical and mental state. Animal welfare rules safeguard the following principles:
i. Freedom from hunger and thirst, with access to food and water of appropriate quality and quantity.
ii. Freedom from unnecessary hardship and strain, with safe and clean housing and resting shelter that protects from adverse weather conditions.
iii. Freedom from pain, injury and disease, with appropriate care and veterinary treatment.
iv. Freedom from fear and distress, through appropriate behaviour and handling.
v. Freedom to express normal behaviour, with appropriate living and socialisation conditions.3. ‘Companion animal’ means any animal kept or intended to be kept by humans, mainly in their home, for reasons of companionship, or listed in Annex I to Regulation (EU) 2016/429 of the European Parliament and of the Council of 9 March 2016 on transmissible animal diseases and amending and repealing certain acts in the area of animal health (L 84). Where articles of this law concern specific companion animals, such as dogs and cats, these are expressly mentioned. Assistance dogs, working dogs and therapy animals are also companion animals. Wild fauna may not be kept as companion animals.
4. ‘Owned companion animal’ means a companion animal that has an owner. The direct offspring of an owned dog or cat are automatically deemed owned animals, owned by the owner of the female parent.
5. ‘Stray companion animal’ means a companion animal that has no owner.
6. ‘Owner’ means the natural person who keeps a companion animal, mainly in their home and under their direct supervision and care. That person is also recorded on the animal’s identification document.
[...]
10. ‘Small companion animal’ means a companion animal whose weight does not exceed ten (10) kilograms.
11. ‘Assistance dog’ means a trained or in-training guide dog for blind persons and an assistance and protection dog for persons with disabilities or illnesses.
12. ‘Working dog’ means a dog under the active guidance of its handler, playing an auxiliary role in the performance of the handler’s duties or purpose, used for hunting (hunting dog), guarding flocks (shepherd dog) or guarding premises (guard dog); a search-and-rescue dog; a poisoned-bait detection dog; and a dog used by the armed forces, the security forces, the Hellenic Coast Guard and the enforcement authorities of the Independent Authority for Public Revenue (AADE) and the Ministry of Finance.
13. ‘Therapy animal’ means any animal used for therapeutic purposes for the benefit of a person, in particular a person with a disability, including physical, sensory, psychiatric, intellectual or other form of mental disability, which has received or is receiving special training and holds the certificates required by law.
[...]
24. ‘Register of offenders’ means the electronic register kept at the Athens Public Prosecutor’s Office, updated by the competent local prosecutors, in which persons with a final criminal conviction for breach of the provisions on the abandonment and abuse of animals are recorded. This register is interoperable with the [National Companion Animal Register], and the entry of an offender in it precludes their registration in the [National Companion Animal Register] as owner or foster carer of an animal, or as person responsible for animal welfare on behalf of a legal entity.
[...]
26. ‘Circus’ means a temporary open-air installation, stage or tent in which, for profit, musical, dance and acrobatic performances or other related events are held for human entertainment.
27. ‘Variety troupe’ means a group of persons which, in a permanent or temporary installation, stages for profit and in alternating sequence entertainment programmes, shows, short comic theatrical sketches, songs and dances of varied content.
[...]
29. ‘Protected species of wild fauna’ means:
(a) the mammals, reptiles and amphibians of the species in Annex IV to Article 20 of Joint Ministerial Decision No. 33318/3028/11.12.1998 of the Ministers of the Interior, Public Administration and Decentralisation; National Economy and Finance; Development; Environment, Physical Planning and Public Works; Agriculture; Merchant Shipping; and Culture (B’ 1289),
(b) the species in Annex I not included in Annexes II/1 and II/2 to Article 14 of Joint Ministerial Decision No. 37338/1807/E.103/1.9.2010 of the Ministers of Finance; Economy, Competitiveness and Shipping; and Environment, Energy and Climate Change (B’ 1495),
(c) the species listed in Annex I to the Agreement on the Conservation of Cetaceans of the Black Sea, Mediterranean Sea and contiguous Atlantic area, ratified by Law 5011/2023 (A’ 9).”
Animals in shows and performances (Article 23)
Under Article 23 of Law 4830/2021, the use of animals (of any species) in shows and performances is in principle prohibited. In particular, this provision states, among other things :
“1. The participation, in any manner and for any purpose, of any animal in a programme or performance held in a circus or by a variety troupe is prohibited.
2. The participation, in any manner and for any purpose, of any animal in performances of any kind, including educational performances, is prohibited. Events involving animals in the context of folk or local traditions are permitted only if the welfare of the animals is ensured and with the mandatory presence of a veterinarian throughout the event. The abuse and slaughter of animals in this context is strictly prohibited. [...] An event involving one or more animals is licensed by decision of the municipal council of the municipality in which it will take place. The supervising veterinarian draws up a report before the event, which is submitted to the municipal council before the event is approved and forms an integral part of the council’s decision. The supervising veterinarian draws up a new report after the event, confirming that the welfare of the animal or animals that took part was not breached.
[...]
4. The following are exempt from the performances of paragraph 2: (a) equestrian skill performances and equestrian sports events, including show jumping, dressage and eventing; or (b) exhibitions under the second sentence of Article 22(1); or (c) cinema films and, more generally, audiovisual material of an educational nature, provided that the animal is not abused.
5. The breeding, training and participation of animals in any kind of fight is prohibited. The breeding, export and use of dogs, cats, equids and ferrets (Mustela putorius furo) for the production of fur, skin or meat or for the preparation of medicinal or other substances is also prohibited.
6. The competent authority for the application of paragraphs 1, 2, 3 and 4 is the local government authority that issues the operating licence of the business or the licence to hold the event under Article 81 of Law 3463/2006 (A’ 114).
7. Where an operating licence is required for profit-making, entertainment or artistic shows, music, performing or other arts, or other related artistic or entertainment events or programmes referred to in paragraphs 1, 2, 3 and 4, the applicant must submit to the licensing authority a solemn declaration under Law 1599/1986 (A’ 75) that it does not keep animals at its premises for use in any way in the programme or event, subject to the exceptions of Article 16.
8. The competent authority of paragraph 6 is entitled to carry out an on-site inspection at the premises of the business or the venue of the event at any time, before or after the licence is issued, to ascertain whether the provisions of this law are being observed. During the inspection, the competent authority may request the assistance of the police if it considers it necessary. The business must assist the competent authorities during the inspection. If the inspection is obstructed, the operating licence is not granted or, if already granted, is revoked.
9. The authority of paragraph 6 is competent to receive and examine complaints concerning breaches of this article. Upon a complaint, the competent authority must carry out an immediate on-site inspection, at the latest within the next working day after receipt of the complaint.
10. Draws, lotteries and competitions with companion animals as prizes are prohibited.
11. This article applies without prejudice to Article 22 and to the special provisions on racehorses and horse racing.”
Prohibition of abuse of any animal (Article 24)
Of great importance, and pioneering, is Article 24 of Law 4830/2021, which prohibits every form of abuse of any animal without exception.
This provision states, among other things :
“1. Without prejudice to more specific provisions of European and national legislation, [...] the following are prohibited:
(a) the abuse, ill-treatment and cruel treatment of any kind of animal, in particular drastic and non-medical restriction of natural movement, such as hobbling, impermissible training methods, work not appropriate to the species, unlawful breeding, and intentional injury causing simple bodily harm; and
(b) the killing and torture of animals by the deliberate infliction of intense physical pain or physical exhaustion dangerous to their health, in particular by poisoning, strangling, hanging, drowning/suffocation, burning, heatstroke, electrocution, frostbite, crushing, (non-therapeutic) mutilation, shooting (causing injury or death to an animal), intentional injury (serious, dangerous bodily harm), dog fights and fights of any kind between animals, bestiality, sexual abuse of an animal using objects for the sadistic pleasure of the perpetrator, and the abandonment of newborn animals. Sterilisation of an animal and any other veterinary act with a therapeutic purpose are not considered mutilation.2. With the exception of cinema films and, more generally, audiovisual material of an educational nature, the possession, sale, trade and presentation, as well as the circulation via the internet, of any audiovisual material, such as video or other film or photographic material, depicting any act of violence against an animal, or sexual intercourse between animals or between an animal and a human, for profit or for the sexual gratification of persons watching or taking part, is prohibited. This prohibition also covers fights between animals.
3. Where an animal is injured in a road accident, the person responsible must immediately notify the relevant municipality or the Hellenic Police, so that the injured animal receives the necessary veterinary care from the competent services of the municipality.”
Complaints (Article 25)
Law 4830/2021 also provides for a system for filing and handling complaints about animal abuse. Article 25 provides, among other things :
“1. For a more effective response to incidents of abuse, a digital application and website may be developed at the [General Secretariat for Information Systems and Digital Governance (GSIS), https://www.gsis.gr] for reporting incidents of animal abuse and any breach of this law.
2. Complaints may also be anonymous. An anonymous complaint is investigated only if it contains specific information providing a sufficient basis for investigation.”
Removal of animals and prosecutorial oversight (Article 33)
The above provisions prohibiting the abuse of any kind of animal are complemented by the provisions of Article 33 of Law 4830/2021, which are of great practical importance :
“1. Guided by the interest of the animal, the competent public prosecutor removes, temporarily or permanently, the companion animal or animal of any other category from the possession of a person in breach of points (e) and (g) of Article 9(1) and of Article 24, and the animal is handed over to a stray-animal shelter. The management and care of the animal, for as long as it remains in a stray-animal shelter, is carried out by the shelter operator. The prosecutor may prohibit the offender from acquiring another animal. Specifically for point (b) of Article 24(1), the removal is permanent. The offender must bear the cost of restoring the animal’s health, its veterinary care and its keep, as evidenced by receipts and certified by the relevant municipality. In exceptional situations, temporary removal of a companion animal may also be ordered by the inspection and enforcement bodies of Article 3(6).
2. Without prejudice to stricter provisions, the competent public prosecutor, when informed of a publication or complaint, may, through an on-site inspection with the assistance of a veterinarian of the relevant region, ascertain the conditions in any stray companion-animal shelter, animal housing facility or breeding establishment. If those conditions do not comply with this law and with the special provisions governing the operation of such facilities, the prosecutor may, by provisional order, determine the measures that the person responsible for the shelter, facility or establishment must take and the time within which they must comply.”
Criminal sanctions (Article 34)
The obligations and prohibitions laid down by Law 4830/2021 are complemented by serious criminal and administrative sanctions.
Article 34 provides, among other things, the following criminal sanctions :
“2. Persons in breach of point (e) and the first sentence of point (g) of Article 9(1), points (c) and (d) of Article 8(10), Article 22(4) and point (a) of Article 24(1) are punished by imprisonment of at least one (1) year and a pecuniary penalty of up to three hundred and sixty (360) daily units, each set at between ten (10) and fifty (50) euros. Persons in breach of Article 23(5) and point (b) of Article 24(1) are punished by incarceration of up to ten (10) years and a pecuniary penalty of up to five hundred (500) daily units, each set at between fifty (50) and one hundred (100) euros.
3. Persons in breach of Article 23, except paragraph 5, are punished by imprisonment of up to two (2) years and a pecuniary penalty of up to three hundred and sixty (360) daily units, each set at between ten (10) and fifty (50) euros.
[...]
6. In the cases of paragraphs 1 to 5, the report establishing the breach drawn up by the competent authority is forwarded within ten (10) days to the competent municipality for the imposition of the prescribed administrative sanctions and fines.
7. In the case of offences under this law, any non-profit animal-welfare association or organisation active at local or national level and registered in the Register of Animal Welfare Associations and Organisations of the [National Companion Animal Register] may appear independently in the proceedings, irrespective of whether it has suffered financial loss, solely in support of the prosecution. The relevant declaration may be made both during the pre-trial stage and at the hearing, in accordance with Article 84 of the Code of Criminal Procedure (Law 4620/2019, A’ 96). By way of exception, until the Register of Animal Welfare Associations and Organisations of the [National Companion Animal Register] of Article 4 becomes fully operational, and in any event for a period not exceeding six (6) months from the entry into force of this law, the declaration in support of the prosecution may be made by any non-profit animal-welfare association or organisation active at local or national level without prior registration in that Register. The registration requirement of the first sentence does not apply to associations and organisations whose statutory purposes do not include the care and collection of stray companion animals.
8. Where the offences of points (a) and (b) of Article 24(1) are committed against protected species of wild fauna within the meaning of Article 2(29), the penalties of paragraph 2 apply.”
Administrative sanctions (Article 35)
Law 4830/2021 also provides for serious administrative sanctions (fines) for offenders. By way of example, these reach €40,000.00 for each animal bred, trained or used in a fight (dog fights, etc.), €50,000.00 for each dog, cat, ferret or equid bred, exported or used for the production of fur, skin or meat or for the preparation of medicinal or other substances, and from €5,000.00 to €15,000.00 for each animal of any species that is abused or subjected to ill-treatment or cruel treatment. In the case of the killing or serious torture of an animal of any species, a fine of €30,000.00 to €50,000.00 is provided for each animal and each incident.
The detailed list of these administrative sanctions is set out in Article 35 of Law 4830/2021. It further provides that, where the breach is repeated, the fines are doubled each time (Article 35(3) of Law 4830/2021), and that the revenue from these fines accrues to the relevant municipality and is used exclusively for purposes connected with the aims of Law 4830/2021 (Article 35(9) of Law 4830/2021).